วัดพระธาตุเชิงชุมวรวิหาร

วัดพระธาตุเชิงชุมวรวิหาร ตั้งอยู่ที่ตำบลพระธาตุเชิงชุม (บางแหล่งระบุเป็นตำบลธาตุเชิงชุม) อำเภอเมืองสกลนคร สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย เป็นพระอารามหลวงชั้นโท ชนิดวรวิหาร และเป็นปูชนียสถานคู่บ้านคู่เมืองสกลนคร ตั้งวัดเมื่อ พ.ศ. 2300 เดิมชื่อวัดพระธาตุศาสดาราม ชาวบ้านเรียกวัดพระธาตุหรือวัดธาตุ เปลี่ยนมาใช้ชื่อปัจจุบันเมื่อ พ.ศ. 2496 ได้รับการสถาปนาเป็นพระอารามหลวงเมื่อวันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2506 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2515 เขตวิสุงคามสีมากว้าง 40 เมตร ยาว 80 เมตร พื้นที่ตั้งวัดราว 18 ไร่ 1 งาน 27 ตารางวา ด้านทิศตะวันออกจดที่สาธารณะเขตหนองหาร คำว่า เชิงชุม หมายถึงการมีรอยเท้ามาชุมนุมกัน คือรอยพระพุทธบาท 4 รอยของพระพุทธเจ้า 4 พระองค์ โดยเชื่อกันว่าพญาสุวรรณนาครักษาแผ่นหินรอยพระบาทไว้ใต้บาดาลเพื่อรอพระศรีอาริยเมตไตรยมาประทับรอยเป็นองค์สุดท้าย องค์พระธาตุที่เห็นในปัจจุบันเป็นสถูปก่ออิฐถือปูน ฐานสี่เหลี่ยม ส่วนบนทรงบัวเหลี่ยมสูงราว 25 เมตรเศษ ไม่มีลวดลายประดับ รูปแบบได้รับอิทธิพลจากพระธาตุพนม สร้างครอบสถูปศิลาแลงองค์เดิมซึ่งภายในทึบและมีซุ้มประตูหลอกแบบศิลปะขอม ภายในองค์พระธาตุจึงมีลักษณะคล้ายถ้ำและประดิษฐานพระพุทธรูปหลายองค์ มองเห็นปากทางเข้าได้จากในพระวิหาร ที่กรอบประตูทางเข้าอุโมงค์มีศิลาจารึกภาษาเขมรอักษรขอมโบราณราวพุทธศตวรรษที่ 17 กล่าวถึงการแบ่งเขตปกครองที่ดินแก่หัวหน้าหมู่บ้าน ข้าทาส และสิ่งของ ภายในพระวิหารประดิษฐานหลวงพ่อพระองค์แสน พระพุทธรูปปูนปั้นลงรักปิดทอง ปางมารวิชัย ศิลปะเชียงแสน สูงจากฐานถึงยอดพระเมาลี 3.20 เมตร หน้าตักกว้าง 2.00 เมตร ตั้งบนฐานสูง 1.35 เมตร เดิมเรียกว่าพระสุวรรณแสนตามคำเล่าว่าสร้างด้วยทองคำหนักแสนหนึ่ง กรมศิลปากรบูรณะและจดบันทึกไว้ล่าสุดเมื่อ พ.ศ. 2505 นอกจากนี้ยังมีหลวงพ่อพระองค์แสนจำลองที่สร้างขึ้นเพื่อฉลองพุทธชยันตี พระอุโบสถหลังเก่ามีลักษณะเป็นสิมแบบโถง โครงไม้ก่ออิฐถือปูน หลังคามุงแป้นเกล็ด หันหน้าไปทางทิศใต้ ภายในมีจิตรกรรมภาพเถาไม้เลื้อยโดยรอบ หน้าบันเขียนรูปเทพบุตรเทพธิดา ดาวประจำยาม และมังกร กรมศิลปากรประกาศขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานแห่งชาติ ปีสร้างสิมหลังนี้มีบันทึกไว้ต่างกันสองชุด ชุดหนึ่งระบุว่าสร้างเมื่อ พ.ศ. 2370 ครั้งพระธานีเป็นเจ้าเมือง อีกชุดหนึ่งระบุปีสร้างเป็น พ.ศ. 2463 ยอดฉัตรขององค์พระธาตุเคยถูกฟ้าผ่าหลายครั้งเพราะสมัยก่อนไม่มีสายล่อฟ้า จึงมีการบูรณะสืบเนื่องเรื่อยมา ปัจจุบันมีพระเทพสิทธิโสภณ (สุรสีห์ กิตติโสภโณ) เป็นเจ้าอาวาสและเจ้าคณะจังหวัดสกลนคร องค์พระธาตุเชิงชุมยังเป็นรูปกลางดวงตราประจำจังหวัดและเป็นวรรคแรกของคำขวัญจังหวัดว่า พระธาตุเชิงชุมคู่บ้าน พระตำหนักภูพานคู่เมือง