หนองหาร (หนองหารหลวง)

หนองหาร หรือหนองหารหลวง เป็นบึงน้ำจืดธรรมชาติพื้นที่ราว 77,016 ไร่ ลึกเฉลี่ยประมาณ 3-6 เมตร กินพื้นที่สองอำเภอ คืออำเภอเมืองสกลนครและอำเภอโพนนาแก้ว นับเป็นแหล่งน้ำจืดที่ใหญ่ที่สุดในภาคอีสาน และกว้างเป็นรองเพียงบึงบอระเพ็ด จังหวัดนครสวรรค์ รับน้ำจากลำน้ำต้นน้ำ 14 สาย โดยมีลำน้ำพุงเป็นสายหลักที่ไหลเข้าตลอดปี ก่อนระบายออกทางลำน้ำก่ำไปบรรจบแม่น้ำโขงที่อำเภอธาตุพนม จังหวัดนครพนม เดิมหนองหารเป็นแหล่งปรับปรุง บำรุง และสงวนพันธุ์สัตว์น้ำ ปัจจุบันเป็นทั้งแหล่งประมงท้องถิ่น แหล่งน้ำอุปโภคบริโภค พื้นที่เกษตรกรรม และแหล่งท่องเที่ยวที่ผู้คนไปล่องเรือชมทิวทัศน์และวิถีชีวิตริมน้ำ ภายในหนองมีเกาะดอนอย่างน้อย 21 ดอน เกาะที่ใหญ่ที่สุดคือเกาะดอนสวรรค์ (เกาะดินสวรรค์) พื้นที่ 567 ไร่ ไม่มีผู้ใดอาศัยอยู่ มีเพียงโบสถ์โบราณและพระพุทธรูปเก่าแก่ให้กราบไหว้ ปกคลุมด้วยป่าไม้อุดมสมบูรณ์ และมีต้นตะเคียนคู่ที่ชาวบ้านนับถือ นอกจากนี้ยังมีเกาะแก้ว เกาะดอนสะคาม และเกาะดอนสะทุง ที่มีศาลาพักให้หลบแดดและชมธรรมชาติ ป่าบนเกาะดอนมีทั้งป่าดิบแล้ง ป่าเต็งรัง และป่าละเมาะ หนองหารเป็นศูนย์กลางภูมินิเวศและวิถีชีวิตของเมืองสกลนครมาแต่โบราณ และผูกโยงกับตำนานผาแดงนางไอ่และตำนานหนองหารหลวง